Turulfrimärken: kunskapsbas

De vergeten innovatie van de Turul-periode: Postzegels uit de automaat

In de wereld van het Hongaarse postzegelverzamelen zijn er verhalen die niet over zeldzame drukfouten of peperdure veilingitems gaan, maar over de technologische worstelingen van een bepaald tijdperk. Zoals de korte, maar des te leerzamere episode van de „postzegelrolletjes” uit het begin van de 20e eeuw. Dit verhaal laat zien dat de Koninklijke Hongaarse Post al in 1912 de weg van de modernisering insloeg, ook al zou het experiment uiteindelijk niet aan de verwachtingen voldoen.

Het besluit dat alles in gang zette

Het was september 1912 toen de postdirectie toegaf aan de druk van de markt. Grote bedrijven en de zakenlieden van de „moderne tijd” zochten een snellere oplossing voor het frankeren van brieven. Er werd besluit nr. 12.946. v. uitgevaardigd, dat de verkoop van rollen van 1000 stuks van de waarden 2, 3, 5, 6 en 10 fillér toestond.

Deze rolletjes werden speciaal gemaakt voor de eerste postzegelautomaten. De regelgeving was echter uiterst streng:

• De rolletjes mochten niet door elk kantoor op voorraad worden gehouden, ze werden alleen op bestelling geleverd.
• Het was verboden ze intern bij de post of via wederverkopers te verkopen.
• Ze waren uitsluitend beschikbaar bij de aangewezen hoofdkantoren (in Boedapest bijvoorbeeld bij het 4e centrale ontvangstkantoor).

Technologisch hoogstandje: Met de hand gemaakte „high-tech”

Hoewel rolpostzegels tegenwoordig op een doorlopende papierbaan worden gedrukt, moest de Staatsdrukkerij in 1912 een andere oplossing vinden. Er werden geen nieuwe postzegels gemaakt, maar de reeds bestaande vellen van 100 stuks met het Turul-motief werden handmatig omgevormd.

De stappen van het productieproces:

• De vellen van 100 werden in verticale stroken van 10 stukken gescheurd.
• De postzegel onderaan de strook werd met de hand op de bovenzijde van de volgende strook geplakt.
• Dit werd herhaald totdat een doorlopende strook van 1000 stuks was gevormd.
• De aldus verkregen strook werd zo opgerold dat bij het afrollen de afbeelding ondersteboven verscheen.

  Daarom noemt de vakliteratuur deze treffend postzegelrolletjes en geen rolpostzegels: het ging immers niet om een aparte productietechnologie, maar alleen om een speciale verpakkingsvorm.

  Waarom zien we ze niet in de verzamelingen?

  Hier komen we bij het meest merkwaardige punt van het verhaal. Hoewel er bijna 20 miljoen stuks op deze manier in omloop werden gebracht, is het vrijwel onmogelijk om ze als individueel exemplaar te identificeren. Zodra de postzegel van het rolletje werd losgemaakt en op de brief werd geplakt, waren alle onderscheidende kenmerken verdwenen. Omdat ze van traditionele vellen waren gemaakt, verschilde noch de tanding, noch het papier van de anderen.

  Het einde van het experiment en de cijfers

  Ondanks het grote enthousiasme was het project van korte duur; vanaf 1913 werd de productie gestaakt. Over de geproduceerde hoeveelheden hebben we echter nauwkeurige statistieken:

  • 2 fillér: 6 000 rolletjes
  • 3 fillér: 540 rolletjes (de zeldzaamste variant)
  • 5 fillér: 5 700 rolletjes
  • 6 fillér: 6 000 rolletjes
  • 10 fillér: 6 865 rolletjes van 1000 en 250 rolletjes van 500

  Deze episode is voor het nageslacht bewaard gebleven als een fascinerend hoofdstuk uit de begindagen van de Hongaarse postgeschiedenis, toen handenarbeid nog probeerde te voorzien in de behoeften van de eerste mechanische automaten.